Tempranillo
Tempranillo is de rode druif van Spanje, zoals Sangiovese die van Italië is. Hij is de basis van Rioja en Ribera del Duero, staat in Toro, La Mancha en Valdepeñas, en heet over de grens in Portugal Tinta Roriz of Aragonez, waar hij in de Douro en de Alentejo staat en in port zit. De naam komt van temprano, vroeg: de druif rijpt weken eerder dan Garnacha, waarmee hij in Rioja traditioneel gemengd wordt.
Wat Tempranillo bijzonder maakt is niet zozeer de druif zelf — die is vrij neutraal en heeft weinig zuur — maar wat Spanje ermee doet: lang rijpen op eikenhout, en dat op het etiket vastleggen. Wie Crianza, Reserva en Gran Reserva begrijpt, weet precies wat er in de fles zit.
Wat voor een wijn is Tempranillo?
Robijnrood tot donkerrood, middelmatig tot vol van body, gemiddelde zuren en middelmatige, zachte tannine. Jong ruikt hij naar kers, pruim en aardbei; met rijping naar leer, tabak, gedroogde vijg, kruiden en de vanille en kokos van Amerikaans eiken, het hout waar Rioja klassiek op rijpt.
Rioja is de zachte, gerijpte stijl: veel hout, veel vanille, rood fruit, gemaakt om direct te drinken. Ribera del Duero — waar de druif Tinto Fino heet — ligt hoger en kouder, met grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht: donkerder fruit, meer tannine, meer kracht. Een gedetailleerde vergelijking staat bij Rioja of Ribera del Duero.
Jonge Tempranillo zonder hout (joven) is sappig en eenvoudig, de wijn bij tapas. Alles daarboven bepaalt het hout.
Crianza, Reserva, Gran Reserva: wat het etiket zegt
De Spaanse rijpingscategorieën zijn wettelijk vastgelegd en gelden voor Rioja én Ribera del Duero. Ze zeggen niets over de wijngaard, alles over de tijd in de kelder:
- Joven (of geen vermelding): jong, weinig of geen hout. Fruitig, licht, direct drinken.
- Crianza: minimaal twee jaar rijping, waarvan een jaar op eikenhout. Het werkpaard van Spanje: vanille, kers, zachte tannine, voor een scherpe prijs.
- Reserva: minimaal drie jaar, waarvan een jaar op hout. Meer diepte, meer leer en tabak; alleen van betere jaren.
- Gran Reserva: minimaal vijf jaar, waarvan twee op hout. Alleen in uitzonderlijke jaren, en de fles komt pas na jaren in de winkel.
Bij ons de hele ladder van één Rioja-huis: Bodegas LAN Crianza, LAN Reserva, LAN Viña Lanciano Reserva en LAN Gran Reserva. Van Coto: Coto de Imaz Reserva en Coto de Imaz Gran Reserva. Betaalbare instap: Covila Crianza en Covila Reserva.
Ribera del Duero kent daarnaast Roble: een paar maanden hout, tussen joven en crianza in. Van Bodegas Vilano hebben we Roble, Crianza, Reserva en de bekroonde 57; daarnaast de Bardos Romántica Crianza en de Casa Rojo Tintafina.
Tempranillo serveren en combineren
Temperatuur: 16 tot 18 graden. Een joven of crianza mag een graad koeler.
Lucht: een Ribera del Duero Reserva en elke Gran Reserva winnen bij een half uur tot een uur in de karaf; een Rioja Crianza is al klaar bij het openen.
Bewaren: een Gran Reserva is bij aankoop al vijf jaar oud en gaat nog tien tot twintig jaar mee. Reserva vijf tot tien jaar, Crianza binnen vijf jaar.
Eten: Tempranillo is gemaakt bij de Spaanse keuken en die is van vlees en vuur.
- Lamsbout of lamskoteletten uit de houtoven — het gerecht van Ribera del Duero.
- Chorizo, jamón, tapas bij een joven of crianza.
- Gegrild rundvlees, spareribs, barbecue.
- Paella met vlees, stoofschotels met bonen.
- Manchego en andere gerijpte schapenkazen.
Voor de vergelijking met de Italiaanse tegenhanger: Rioja of Chianti. Het volledige aanbod vind je bij Spaanse wijn en rode wijn uit Spanje.
Veelgestelde vragen over Tempranillo
Kers, pruim en aardbei als hij jong is; leer, tabak, gedroogde vijg en de vanille van Amerikaans eiken als hij gerijpt is. Middelmatig tot vol van body, gemiddelde zuren, zachte tannine.
Rode Rioja is meestal grotendeels Tempranillo, aangevuld met Garnacha, Graciano en Mazuelo. Maar Tempranillo groeit in heel Spanje: in Ribera del Duero heet hij Tinto Fino, in Toro Tinta de Toro, in La Mancha Cencibel. Rioja is dus een streek, Tempranillo de druif.
Wettelijke rijpingscategorieën. Crianza: minimaal twee jaar rijping waarvan een jaar op eikenhout. Reserva: minimaal drie jaar, waarvan een jaar op hout. Gran Reserva: minimaal vijf jaar, waarvan twee op hout, alleen in uitzonderlijke jaren. Hoe hoger de categorie, hoe meer leer, tabak en diepte.
Dezelfde druif, ander klimaat. Rioja is zachter en meer gerijpt, met veel vanille van Amerikaans eiken en rood fruit. Ribera del Duero ligt hoger en kouder en geeft donkerder fruit, meer tannine en meer kracht. Zie Rioja of Ribera del Duero.
16 tot 18 graden. Een jonge Tempranillo of Crianza mag een graad koeler; een Reserva uit Ribera del Duero of een Gran Reserva geef je een half uur tot een uur lucht.
Lamsvlees uit de oven, chorizo en jamón, gegrild rundvlees, paella met vlees en gerijpte schapenkaas als Manchego. Een joven of crianza bij tapas, een reserva bij het hoofdgerecht.